|
ZEMİN ETÜDÜ ve TEMEL ETÜT RAPORLARI
1.
GENEL BİLGİLER
1.1.
ZEMİN ETÜDÜ AMACI ve KAPSAMI
Zemin
Etüdü Raporları halihazırda Parsel alanının
inşaat ruhsatına yönelik hazırlanacak “Sondaja Dayalı Jeolojik/Jeoteknik
Etüd Raporu” olarak düzenlenecek ve ilgili kurumların talep
ettiği sayıda rapor hazırlanacaktır.
1.2.
İNCELEME ALANININ TANITILMASI
1.2.1.Jeomorfoloji
İnceleme alanının genel morfolojik özellikleri,
yol, iklim, topoğrafik durum, drenaj örnekleri (yüzey, sel
suları, tabii drenaj vb.) eğimler (genel eğim yönlenmeleri vb.),
doğal yüzeysel drenaj durumu, var ise bölgedeki muhtemel şev
duraylılığı problemleri ile doğrudan ilişkisi olan yağış alma
durumu ve topoğrafik anomaliler açıklanmalı ve 1:1000 veya uygun
ölçekli plankote ve vaziyet planı üzerinde gösterilmelidir.
İnceleme alanının yeri tanımlanmak, karayolu
bağlantıları, arsanın günümüze kadar ne amaçla kullanıldığı,
günümüze kadar tutulan kayıtlar esas alınarak şev duraysızlığı,
deprem; vb, doğal afete maruz kalıp kalmadığı ve sismik
tarihçesine değinilmelidir.
Arsa üzerinde yapılaşma var ise, hakkında bilgi
verilerek arsanın en az iki farklı yönden; çekilmiş genel
görünüm fotoğrafları ile sorun yaratabilecek çevresel faktörlere
ait fotoğraflar da yer almalıdır.
1.2.2. İmar Planı Durumu
Yerleşime uygunluk raporu sonrasında
projelendirilen, önerilen imar durumu açıklanacaktır.
1.3.
JEOLOJİ
1.3.1. Genel Jeoloji
İnceleme alanının da içinde yer aldığı bölgenin
jeolojisi özet olarak açıklanmalı ve çevrede yer alan kıvrım,
kırık, fay(diri-ölü), heyelan kütlesi vb. yapısal özelliklere
değinilmelidir.
1.3.2.
İnceleme Alanının Mühendislik Jeolojisi
İnceleme alanındaki birimlerin yatay ve düşey
yönlerdeki değişimi ve bunların jeolojik özellikleri ayrıntılı
olarak verilmeli; arsanın jeolojik yapısı eksiksiz olarak
tanımlanmalı, özellikle sondaj ve arazi çalışmalarına katılan
personelin gözlemlerine yer verilmelidir.
2.
ARAZİ ARAŞTIRMALARI VE DENEYLER
2.1.
Arazi, Labaratuvar ve Büro Çalışma Yöntemlerinin Kısaca
Tanıtılması ve Kullanılan Ekipman
Bu çalışmalarda hangi yöntemlerin kullanıldığı ve
nasıl bir çalışma düzeni izlendiğinde kısaca değinilmeli,
çalışmaların yapıldığı tarihler belirtilmelidir. Aynca
kullanılan yöntemler güncel olmalıdır.
2.2.
Sondaj Kuyuları
İnceleme alanındaki birimlerin yanal ve düşey
yönlerdeki değişimlerini belirleyebilecek yeterli sayıda sığ ve
derin sondajlar yapılmalı, sondaj çalışmaları TSE standartlarına
uygun olarak gerçekleştirilmeli ve sondaj yerlerinin seçimi
titizlikle yapılmalıdır. Homojen yapıya sahip zeminlerde projede
yer alan bina bloklarının orta noktasına gelecek şekilde sondaj
noktaları planlanmalıdır. Ancak bir binanın eni ve boyunca
farklı zemin özelliği gösterebilecek yapıdaki zeminlerde
(kohezyonlu ve eğimli arazilerde yarma-dolgu yapılmış yerlerde)
farklı oturma miktarlarını hesaplayabilmek için projede yer alan
bina bloklarının bütün köşe noktalarından ve orta noktasına
gelecek şekilde sondaj noktaları planlanmalıdır. Bina uzun ve
kısa cephesi boyunca kesit alınabilecek bir sondaj yerleşimi
planlanmalıdır.
1. ve 2. Derece Deprem Bölgelerinde, sıvılaşma
açısından sondajların derinliği 20 metre’den az olmamalıdır.
Hedeflenen sondaj derinliğinden önce kaya birimine rastlanması
durumunda ise, kaya içerisinde 3 metre ilerlendikten sonra
sondaj bitirilmelidir. Bloklu bir zemin yapısı beklenmesi
durumunda anakaya içerisinde 5 metre karotlu ilerleme sağlanarak
sondaj tamamlanmalıdır. Ayrıca topoğrafya nedeniyle eğimli
arazilerde veya yapıda bodrum düşünülmesi durumunda temel
tasarımına esas olarak olan örnekleme işlemine ve arazi
deneylerine muhtemel temel derinliğinin altından itibaren
başlanılmalıdır.
Kazıklı temel gereken hallerde, muhtemel kazik
boyu ve kazık ucunun sağlam zemine giriş derinlikleri dikkate
alınarak buna uygun sondaj derinliği belirlenmelidir. Sondaj ve
arazi deneylerinden elde edilen veriler çizelgeler halinde ve
yorumlanarak verilmelidir. Ayrıca sondaj yerlerinin
koordinatları bir tablo halinde verilmeli ve plankote ve vaziyet
planı üzerine işlenmelidir.
Sondaj kuyularından belirlenecek sayıda kuyuya
tabanına kadar alt kısmı delikli PVC boru indirilerek sondaj
deliğinin çeperlerindeki göçmeler ve yüzeyden düşebilecek
parçalar nedeniyle kuyunun kapanması önlenmeli, gerekirse kuyu
ağzına beton kapak yapılmalı, böylece uzun süreli yeraltı
suyunun ölçümü yapılmasına olanak sağlanmalıdır.
Sondaj karotlarının fotoğrafları standartlara
uygun olrak çekilerek raporun ekinde sunulmalı, sandıklanarak
koruma altına alınan karotlar rapor onay süreci tamamlanana
değin muhafaza edilmelidir.
2.3.
Yeraltı ve Yerüstü Suları
İnceleme alanında yeraltısuyunun gözlendiği en
düşük ve en yüksek seviyeler, ölçüm noktaları esas alınarak en
az 7 günlük değerler tablo halinde verilmelidir. Yeraltı suyu
seviyesi, PVC bant ile teçhiz edilmiş olan sondaj kuyularından,
sondaj (suyu) sıvısı kullanılması durumunda kuyunun boşaltılması
ve ortamı temsil edebilecek seviyenin oluşabilmesi için uygun
bir süre beklenilmesi sonrasında yapılacak ölçümlerle
belirlenmelidir.
Çalışma alanında yeraltı suyuna rastlanması ve su
tablasının temel seviyesine yakın olması durumunda, yeraltı
suyunun betona ve diğer imalatlara yapabileceği olumsuz
etkilerin belirlenmesi için kimyasal laboratuvar deneyleri
(sülfat içeriği, pH vb.) yapılmalı ve sonuçları verilmelidir.
Ayrıca inceleme sahasındaki drenaj özellikleri ile don derinliği
konusunda açıklama getirilmelidir.
2.4.
JEOFİZİK ÇALIŞMALAR
Jeofizik yöntemlerin sondaj çalışmalarına
yardımcı bir unsur oluşturacağı ilkesi esas
alınarak sondaj sayısını azaltarak arada geçilen
zemin tabakalarının belirlenmesi, özellikleri ve sınırlarının
anlaşılması için kullanılabilir.
Yapılacak yerel jeofizik çalışmalaırın amaçları
tam olarak belirlenmeli, alınan tüm kayıtlar ve yapılan
hesaplamalar ayrıntılı bir şekilde yorumlanarak verilmelidir.
Çalışmaların amacı, yöntemi, kullanılan araçların adı,
özellikleri, alınan ölçüm sonuçları, tüm tablo ve grafikler
yorumlarıyla birlikte verilmelidir. Jeofizik çalışmalar ayrıca
sondaj loglarıyla birlikte yorumlanmalı, ölçüm yerlerinin
koordinatları tablo halinde verilmelidir.
2.4.1. Sismik Kırılma
Sığ derinlikler için yapılacak araştırmalarda
aşağıda belirtilen amaçlar için kullanılmalıdır.
a.
Yeraltı yapısının (tabaka sayısı, kalınlıkları, boyuna Vp,
enine Vs dalga hızları) belirlenmesi.
b.
Yerin elastik parametrelerinin belirlenmesi (yoğunluk, poisson
oranı, elastisite modülü,
kayma (shear) modülü, zemin hakim titreşim
periyodu),
c.
Elde edilen parametrelere göre zemin sınıfının belirlenmesi,
d.
Gömülü fay izlerinin araştırılması;
e.
Varsa zemin içerisindeki boşlukların ve süreksizliklerin
bulunması vb.
2.4.2. Elektrik Özdirenç
a.
Nemlenme derinliği veya suya doygun seviyenin belirlenmesi,
b.
Tabaka sayısı ve derinliklerinin belirlenmesi,
c.
Sağlam zemin ve temel kaya derinliğinin belirlenmesi,
d.
Yerin direnç özelliğine göre yeraltı jeofızik yapısının
belirlenmesi vb. amaçlarıyla yapılmalıdır.
3.
LABORATUVAR DENEYLERİ VE ANALİZLERİ
Sondaj çalışmaları sırasında alman örselenmiş ve
örselenmemiş zemin, ve kaya örnekleri en kısa sürede
laboratuvara, sondajları yapan firma tarafından tutanak
karşılığı teslim edilerek, düzenlenen Örnek Teslim Tutanağı,
yapılan zemin ve kaya mekaniği deneyleri ve elde edilen
sonuçlar, onaylı orijinal deney föyleri kullanılarak ekler
arasında yer almalıdır.
Laboratuvar deneylerinden elde edilen her türlü
veri metin içinde gerekli bölümlerde tablo halinde verilmeli ve
bu veriler yorumlanmalıdır.
3.1.
Zeminlerin İndeks / Fiziksel Özelliklerinin Belirlenmesi
a.
Boşluk Oranı veya Porozite
b.
Su İçeriği ve Doygunluk Derecesi
c.
Tabii Birim Hacim Ağırlık
d.
Kuru Birim Hacim Ağırlık
e.
Elek ve Hidrometre/Pipet Analizleri Kıvam Limitleri (Alterberg
Limitleri)
f.
Yeraltısuyunun Kimyasal Analizi
3.2.
Zeminlerin Mekanik Özelliklerinin Belirlenmesi
a.
Serbest Basınç Dayanımı
b.
Üç Eksenli Basınç Dayanımı
c.
Kesme Dayanımı
d.
Konsolidasyon
4.
MÜHENDİSLİK ANALİZLERİ VE DEĞERLENDİRME
4.1.
Bina – Zemin İlişkisinin İrdelenmesi
Bu bölümde mevcut zemin parametreleri ve
yapılması planlanan binalardan gelecek yükler göz önünde
bulundurularak, bina temellerinin inşa edilmesinin uygun
olabileceği zemin birimi / birimleri için ayrıntılı bir çalışma
yapılmalıdır. Uygun görülen her temel derinliğine karşılık (ön
görülen temel tipleri için) bir taşıma gücü ve muhtemel oturma
miktarı hesaplanmalı, temel projesinin hesap ve tasarımına imkan
verecek parametreler belirtilmelidir. Temel türü, boyutları ve
derinliği biliniyorsa ilgili hesaplamalar bu değerlere göre
yapılmalıdır.
4.1.1. Zemin Profilinin Yorumlanması
İnceleme sahasını oluşturan; zemin profili,
litolojik özellikleri ve dayanım parametreleri göz önünde
bulundurularak temellerin yer alacağı uygun yerin belirlenmesi
için öneriler getirilmelidir.
4.1.2. Sıvılaşma ve Yanal Yayılma Analizi ve
Değerlendirmesi
Çalışma alanında bulunan sıvılaşma riski içeren
seviyeler için sıvılaşma potansiyelinin bulunup bulunmadığı
uygun analiz yöntemleri ile incelenmeli, analiz sonuçları ve tüm
hesaplamalar tablolar halinde verilmelidir.
İri daneli zeminlerde SPT(N) ve CPT (qc)
değerlerine göre yapılacak hesaplamalarda gerekli düzeltmeler
yapılmalı (enerji, yeraltı suyu, örtü yükü, ekipman, vb.),
sıvılaşma hesaplamasında kullanılan maksimum ivme değerinin
tekrarlama periyodu belirtilerek yorumlanmalı ve gerekiyorsa
alınması gereken veya alınabilecek önlemler ve öneriler
verilmelidir. Sıvılaşması beklenen zemin birimleri için muhtemel
oturma miktarları belirlenmelidir.
Sıvılaşma analizleri yapılırken kullanılan abak
ve tabloların nereden alındığı, sıvılaşma analizleri yazılımlar
ile yapılıyorsa sıvılaşma programlannın adı yöntemi ile
kullandığı metodlar rapor içerisinde verilmelidir.
4.1.3.
Oturma-Şişme Potansiyelinin Değerlendirilmesi
Çalışma alanında içinde üstteki mühendislik
yapısına zarar verebilecek oranda toplam ve farklı oturmalar,
şişme özelliği gösterebilecek killi malzemelerin deney
sonuçlarına göre yorumu yapılmalı, gerekiyorsa önlem için uygun
yöntemler ve öneriler verilmelidir.
4.1.4.
Temel Zemini Olarak Seçilebilecek Birimlerin
Değerlendirilmesi
Çalışma alanında bulunan birimler temel zemini
olma özellikleri açısından yorumlanmalı, gerekiyorsa
alınabilecek önlemler belirtilmelidir.
4.1.5.
Şev Duraylılığı Analizler
Uzun ve kısa döneme ilişkin şev duraylılık
analizleri yapılmalıdır. Analizler yapılırken killi seviyelerden
alınan UD numuneleri üzerinde yapılan uzun dönem kesme
mukavemeti deney sonuçları kullanılmalıdır. Analizlerde
kullanılan yazılımların adı ve metodları rapor içerisinde
detaylı olarak verilmelidir. Uzun döneme ait analizler
yapılırken olası dinamik etkiler (deprem vb.) dikkate
alınmalıdır.
4.1.6.
Kazı Güvenliği ve Gerekli Önlemlerin
Alternatifli Olarak Değerlendirilmesi
Özellikle bodrum katlı yapıların temel kazısı
sırasında oluşacak şevlerde alınması gerekebilecek önlemler
(geçici veya kalıcı destek sistemleri), mevcut yapıların kazıya
etkisi, yeraltı suyunun varlığı ve bunun tahkimat üzerindeki
etkileri ile olabilecek sürşarj (örtü) yükleri de dikkale
alınarak, alternatifli olarak belirlenmelidir.
4.1.7.
Doğal Afet Risklerinin Değerlendirilmesi
Bu bölümde raporun önceki bölümlerinde verilen
tüm arazi ve laboratuvar çalışmaları, analiz, literatür tarama
vb. çalışmalar ışığında çalışma alanının doğal afet riskleri
açısından değerlendirmesi yapılmalı, uygun, sakıncalı, önlem
gerektiren, yasak alanlar ve bu husustaki görüşler
belirtilmelidir. Buna göre; inceleme alanının depremselliği,
kaçıncı derece deprem bölgesinde yer aldığı, çevredeki muhtemel
şev duraysızlık problemi taşımakta olan sahaların durumu ve
diğer doğal afet riski durumları bilimsel analizleri yapılarak
ayrıntılı bir biçimde değerlendirilmeli, yapılan hesaplamalar
açıklamalı olarak raporda yer almalıdır.
5.
SONUÇ VE ÖNERİLER
Sonuç ve Öneriler Bölümünde raporda yapılan
değerlendirmelerin, aşağıdaki hususları içerecek şekilde özeti
sunulmalıdır.
a.
İnceleme alanındaki yerel zemin koşullarının tanımı,
b.
Önerilen tasarım parametreleri, temel derinliği seçimi (yüzeysel
ya derin temeller için), en az temel derinliği, temel tipinin
muhtemel oturmalara göre tespiti, yayılı (radye) ve sürekli
temellerde rijitlik önerisi; derin temellerde kazık tipi ve boyu
ile çapı, kesiti ve boyunun irdelenmesi ve seçimi ile temel
projesinin hesap ve tasarımına imkan verecek öneri ve sayısal
değerler
c.
Temel kazıları ve sonrası imalatlar esnasında ortaya çıkabilecek
sorunlar ve
ekonomik/güvenilir çözüm önerileri,
d.
Zemin iyileştirmesi gerekiyorsa, önerilen yöntem(ler) ile ilgili
açıklamalar,
e.
Yüzey ve çevre drenajı ile temel seviyesinde yüzey ve yeraltı
suyu etkilerine karşı alınması gereken tedbirler,
f.
Gerekli hallerde zemin büyütmesi ve sıvılaşma riski ile ilgili
açıklamalar, değerlendirmeler ve öneriler. |
